Ameryka w Euro-Azji: efekt „Delaware” w Unii Celnej Rosji, Białorusi i Kazachstanu staje się faktem

Modernizowanie prawa handlowego może odbywać się przez dwa modele: europejski (tzw. harmonizacyjny) oraz amerykański (poprzez konkurencje ustawodawstw- jak ma to miejsce w USA i znane jest jako „Delaware effect”).

Każdy z tych modeli posiada swoje zalety. Model europejski charakteryzuje się tym, że gdy zauważany jest problem, zbierają się komisje, zespoły i debatują jak stawić czoła wyzwaniu. Gdy zostanie wypracowany odpowiedni model- wydaje się dyrektywę lub rozporządzenie unijne, które kończy sprawę. We wszystkich państwach członkowskich mamy względną stabilność ram prawnych, bowiem zmiany prawa unijnego są skomplikowane i długotrwałe. Państwa członkowskie i spółki muszą wierzyć, że operują na najlepszym możliwym do osiągnięcia modelu. Wadą jest sytuacja, gdy system okazuje się wadliwy- zmiany bowiem wymagają zwołania gremiów, negocjacji itd. Raporty opracowane przez rząd Zjednoczonego Królestwa pokazują, że dyrektywy prawa spółek w dużej mierze ograniczyły potencjał jaki posiadało tamte ustawodawstwo.

Zasadniczo odmienny system panuje w USA. Każdy stan posiada tam swoje autonomiczne ustawodawstwo prawa handlowego. Każda legislatura stanowa stara się wypracować takie rozwiązania, aby spółki prawa handlowego właśnie „tam” chciały się zakładać, posiadać swoje siedziby. Dlatego każdy ze stanów dokonuje zmian starając się dopasować swoje ustawodawstwo do oczekiwań inwestorów. Długo uważano, ze to wyścig na dno (race to the bottom). W pewnym momencie zauważono, że taka konkurencja nie jest związana tylko z liberalizacją prawa pracy, ale głównie prawa handlowego, stosunków między wspólnikami, zarządem a radą nadzorcza itd i jest to race to the top. Na tym etapie pewne stany osiągnęły przewagę. Wyróżnia się tutaj mały stan Delaware, na którym zarejestrowano zdecydowaną większość spółek notowanych na nowojorskiej giełdzie. Pozostałe stany zaczęły kopiować rozwiązania, jednakże Delaware wyprzedza pozostałe legislatury jakością orzecznictwa gospodarczego. Sędziowie rozważając zawiłe sprawy rozumieją problemy prawa gospodarczego (poza tym sprawach spółek nie działa instytucja ławy przysięgłych, która już w ogóle nie rozumie o co chodzi).

Unia Celna Rosji, Białorusi i Kazachstanu tak podobna to Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej sprzed ok. 50 lat wybiera model amerykański. Trzy ustroje rywalizują o przyciąganie inwestycji zagranicznych. Większość reform ustalana jest z ekspertami Banku Światowego i innych organizacji, tak aby efekt był możliwie duży- zwiększanie się inwestycji nawet w sytuacji spowolnienia gospodarczego. Kazachstan jest piątym perspektywistycznym rynkiem dla Polski (wg. Ministerstwa Gospodarki) i stale stara się podnosić wymianę handlową także z Polską.

Rząd Kazachstanu przygotował kompleksowy pakiet zachęt dla inwestorów zagranicznych. Minister przemysłu i nowych technologii Asset Issekeshev przedstawił opracowany plan składający się z dwóch części. Pierwsza zawiera ogólne kwestie, jak "Usuwanie barier, takich jak wizy oraz zawiera inne zachęty w celu przyciągnięcia najlepszych firm”. Druga część znacznie bardziej szczegółowa zawiera "określony plan przyciągnięcia inwestorów". Zawarto w niej m. in. listę priorytetów, w tym sektory gospodarki Kazachstanu oraz listę firm ponadnarodowych szczególnego zainteresowania.

Minister Gospodarki i Planowania Budżetu Yerbolat Dossaev dodał, że dotychczasowa lista 10 krajów została połączona, a kraje te zostały zidentyfikowane jako najwięksi potencjalni inwestorzy. Na razie obejmuje ona kraje OECD, ale zostanie rozszerzona. Minister Dossaev dodał, że reżim bezwizowy zostanie wprowadzony dla obywateli krajów najbardziej rozwiniętych pozwalając im przebywać na terytorium Kazachstanu przez 90 dni bez konieczności uzyskania wizy. Przewiduje się dodatkowo wydawanie specjalnych wiz dla „strategicznych inwestorów". Pozostałe działania w tym pakiecie obejmują zwiększenie okresów wynajmu gruntów rolnych dla firm, które chcą zainwestować w rolnictwie.

Zaproponowano również stworzenie specjalnej instytucji o nazwie „rzecznik inwestora" , który będzie troszczył się o przestrzeganie zagwarantowanych inwestorom praw. Druga część planu dotyczy rządowego dofinansowania części kosztów ponoszonych przez inwestorów. Obejmie to koszty związane z produkcją węglowodorów i wydatków związanych z transportem.

Inwestorzy będą również mieli przyznane prawo do zatrudniania pracowników zagranicznych na czas trwania ich inwestycji oraz jeden rok po zakończeniu produkcji bez konieczności uzyskania zezwolenia od władz Kazachstanu. Pracownicy nie będą objęci kontyngentami zagranicznej siły roboczej, która jest co roku przedstawiana. Proponuje się dodatkowo tzw. „dotację inwestycyjną”. Zakłada ona, że rząd zrekompensuje 30% wydatków inwestycyjnych po rozpoczęciu produkcji. Dotacje takie będą zwolnione z podatku dochodowego od osób prawnych przez okres 10 lat. Ostatecznie zagranicznym inwestorom rząd zagwarantuje długoterminowe kontrakty na zakup swoich towarów i usług przez przedsiębiorstwa i agendy rządowe. Szykują się do wprowadzenia zasady „jednego okienka”, dzięki któremu usprawni się proces przyjmowania wniosków inwestycyjnych- przyjmowania wniosków od inwestorów zagranicznych.

Ostatecznie rząd rozważa wprowadzenie "zasady stabilności", która zakaże zmian przez 10 lat w przepisach podatkowych, migracyjnych i środowiskowych, a także taryfach. Podjęte reformy związane są z faktem zmniejszenia Bezpośrednich Inwestycji zagranicznych. W 2007 r. BIZ osiągnął wartość 2 mld euro, w 2012 spadły one do 1,3 mld USD. Kazachstan posiada 19 miejsce na świecie, przez ilość pozyskanych BIZ.