prawo działalności gospodarczej

I. PROJEKT ZAŁOŻEŃ PROJEKTU USTAWY - PRAWO DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ Potrzeba i cel regulacji Ocena funkcjonowania ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej ( Dz. U. z 2013 r. poz. 672) – dalej SDG, wskazała, iż istnieje potrzeba opracowania nowej ustawy, która wzmocni gwarancje praw przedsiębiorców, określi zadania organów i usystematyzuje zasady podejmowania i wykonywania działalności gospodarczej. Głównym celem nowej ustawy jest zatem stworzenie szczególnego zbioru norm, który będzie promieniował na tak na prawodawców (gdy będą opracowywali nowe przepisy prawa gospodarczego), jak i na organy (gdy będą stosowały przepisy poszczególnych ustaw i rozporządzeń prawa gospodarczego). Celowe jest ponadto wprowadzenie do prawodawstwa zwykłego zasad wypracowanych przez Trybunał Sprawiedliwości. Z uwagi na tak określony główny cel nowej ustawy, zasadne jest przyjęcie jej nowym tytułem – Prawo działalności gospodarczej. Poniżej zostały przedstawione główne założenia poszczególnych części proponowanej ustawy: 1. Rozdział 1 Przepisy ogólne W przepisach ogólnych zostaną wprowadzone podstawowe zmiany, które będą oddziaływały na cały obszar prawa gospodarczego. Na szczególne wyróżnienie zasługuje wprowadzenie normy określającej stosunek PGD do innych ustaw oraz szczególną role projektowanej ustawy w systemie prawa gospodarczego. Proponuje się również wprowadzanie normy, zgodnie z którą organ administracji podejmując decyzje dotyczące przedsiębiorców, w przypadku wątpliwości rozstrzygałby je na korzyść przedsiębiorców. Zasada przyczyni się do poprawy zaufania obywateli do państwa i stawionego przez nie prawa. Proponuje się ponadto rozszerzenie definicji działalności gospodarczej. Zgodnie z prawem unijnym wskazana jest rezygnacja z kryterium zarobkowości na rzecz odpłatności. W Prawie działalności gospodarczej proponuje się wyłączenie z definicji przedsiębiorcy osób fizycznych wykonujących działalność jako samozatrudnieni (niezatrudniający pracowników).

2. Rozdział 2 Zasady wykonywania działalności gospodarczej Opierając się na dorobku TK, sądów międzynarodowych i sądów powszechnych, w rozdziale 2 proponuje się jednoznaczne sformułowanie praw i gwarancji dla przedsiębiorców. Wiele zasad obecnie adresowanych jest dla prawodawcy, a mogłyby z korzyścią dla całego społeczeństwa zostać zaszczepione także na poziomie wykonywania prawa przez organy władzy publicznej (np. zasada ochrony praw nabytych, zasada ochrony interesów w toku, zasada uprawnionych oczekiwań . Pozostaną oczywiście zasady przewidziane obecnie w ustawie o SDG takie jak: zasada równości przedsiębiorców, zasada uczciwej konkurencji, zasada poszanowania dobrych obyczajów czy zasada poszanowania słusznych interesów konsumentów.

3. Rozdział 3 Zadania administracji publicznej i samorząd gospodarczy Rozdział 3 będzie zawierał normy skierowane do organów administracji. Te normy będą nakierowywały działanie administracji na zapewnienie realizacji konstytucyjnej wolności działalności gospodarczej. Proponuje się opracowanie normy rozbudowującej zasadę proporcjonalności, która nakaże organom administracji wyważenie powiązanych indywidualnych, gospodarczych interesów przedsiębiorców i interesu społecznego. Założenia PDG uwzględnią również zasadę pewności prawa i uzasadnionych oczekiwań. Zasada pewności prawa ma zbliżoną treść do konstytucyjnej zasady poprawnej legislacji. Zgodnie zaś z zasadą uprawnionych oczekiwań przedsiębiorca będzie miał prawo do ochrony tych decyzji i działań inwestycyjnych, które podjął na podstawie precyzyjnych informacji o planowanych działaniach i przyszłych decyzjach organu administracji. Proponuje się również umieszczenie przepisów dotyczących projektu decyzji administracyjnej oraz powołania Krajowej Rady Przedsiębiorczości. Znajdą się tu również przepisy dotyczące samorządu gospodarczego i prawa do zrzeszania się przedsiębiorców. Zrzeszenia są naturalnym partnerem dla organów administracji i innych organizacji pozarządowych w kształtowaniu warunków wykonywania działalności gospodarczej, a zwłaszcza sposobu godzenia różnych rozbieżnych interesów występujących w polityce publicznej. Ponadto zrzeszenia powinny w pełniejszy sposób organizować życie gospodarcze, przejmując np. czuwając nad przestrzeganiem uczciwej konkurencji.

4. Rozdział 4 Przedsiębiorcy Nowe PDG będzie zawierało przepisy określające wszystkie formy wykonywania działalności gospodarczej w Polsce, w tym także normę dotyczącą czasowego świadczenia usług. Kwestie dotyczące zakładania oddziałów i przedstawicielstw przedsiębiorców zagranicznych zostaną uregulowane analogicznie do obecnie obowiązujących przepisów ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. Ustawa zawierać będzie również katalog podmiotowy osób, które mogą podejmować w Polsce działalność gospodarczą, w szczególności osób zagranicznych.

5. Rozdział 5 Reglamentacja działalności gospodarczej W rozdziale 5 zgodnie z założeniami znajdą się przepisy dotyczące reglamentacji działalności gospodarczej (koncesje, zezwolenia i regulowana działalność gospodarcza). W tym zakresie proponuje się zmiany w stosunku do obecnie obowiązujących przepisów m.in. poprzez ujednolicenie pojęć związanych z działalnością reglamentowaną oraz wprowadzenie tzw. klauzuli „zupełności ustawy”, zgodnie z którą w nowej ustawie muszą zostać wymienione wszystkie formy reglamentacji. W szerszym zakresie niż obecnie będą uregulowane podstawowe rozwiązania w zakresie każdej z form reglamentacji działalności gospodarczej. Zmiany dotyczące ograniczenia bądź rozszerzenia obszaru reglamentacji będą wymagały zmiany nowego Prawa działalności gospodarczej.

6. Rozdział 6 Kontrola wykonywania działalności gospodarczej Proponuje się wprowadzenie nowych instytucji w relacji organ - przedsiębiorca. Przedsiębiorca, u którego dwie kolejne kontrole nie stwierdziły znaczących uchybień miałby prawo szczególnego traktowania przez organy kontrolne. Założenia przewidują również wprowadzenie możliwości złożenia skargi do sądu na postanowienie organu kontroli, przepisów o przeprowadzaniu wspólnych kontroli, moratorium w zakresie kontroli dla przedsiębiorcy rozpoczynającego wykonywanie działalności gospodarczej oraz odpowiedzialności kontrolera za czynności kontrolne.

7. Sankcje Proponuje się wprowadzenie w PDG regulacji, zgodnie z którą wymierzając karę organ administracji uwzględniać będzie: stopień naruszenia prawa, umyślną bądź nieumyślną winę przedsiębiorcy, rozmiar społecznej szkodliwości naruszenia, itp. W przypadku, gdy do naruszenia doszłoby bez winy przedsiębiorcy, a szkodliwość naruszenia byłaby znikoma, organ mógłby ograniczyć się do wymierzenia kary pouczenia.

II. REKOMENDACJE ZMIAN USTAWY ORDYNACJA PODATKOWA  Głównym celem dokumentu jest zasygnalizowanie potrzeby zmian zasad funkcjonowania systemu podatkowego, w tym procedury kontroli i poboru podatków, a także wynikających z tego tytułu relacji z aparatem skarbowym, które mogą przynieść istotną poprawę warunków wykonywania działalności gospodarczej oraz spowodować jeszcze większy rozwój przedsiębiorczości w Polsce.  Przygotowane rekomendacje zmierzają do stworzenia aktu ogólnego prawa podatkowego, którego zasady powinny stanowić punkt wyjścia dla materialnych przepisów szczegółowych.  Dokument był opiniowany przez członków Zespołu do spraw Doskonalenia Regulacji Gospodarczych, składającego się z organizacji przedsiębiorców i instytucji otoczenia biznesu, przez Krajową Radę Przedsiębiorczości oraz konsultowany na blogu Wicepremiera Pana Janusza Piechocińskiego.  Wszystkie podmioty poparły główne cele projektu rekomendacji, jakimi są nowa systematyka Ordynacji podatkowej wraz z zasadami ogólnymi postępowania podatkowego i kontrolnego oraz poprawa relacji pomiędzy podatnikiem, a organem podatkowym, których realizacją byłaby „Karta Rzetelnego Podatnika”.  Istotne jest, aby zmiana przepisów Ordynacji podatkowej uwzględniała zarówno interes publiczny, jak i obciążonych daninami publicznymi.  Wyróżniliśmy 8 głównych obszarów regulacji, tj.: ogólne zasady stosowania materialnego i procesowego prawa podatkowego, zasady interpretacji prawa, właściwość organów podatkowych, zasady powstawania i sukcesji obowiązku podatkowego, przepisy dotyczące wymiaru podatku, wykonywanie zobowiązań podatkowych, kontrola ich wykonywania oraz przepisy określające pozaprocesowe relacje z podatnikami i innymi organami.  Kluczowe zasady ogólne, którymi powinny kierować się organy skarbowe w postępowaniu w podatnikami to: - zasada zaufania do podatnika, - zasada, że ciężar dowodu w postępowaniu podatkowym i kontrolnym spoczywa na organie podatkowym, - zasada, że organy skarbowe podejmują wszelkie działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy zgodnie z interesem publicznym i słusznym interesem podatnika, - zasada pomocniczości organów podatkowych w postępowaniu podatkowym polegającą na wyczerpującym informowaniu podatnika o okolicznościach faktycznych i prawnych mających wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, - zasada ugodowego załatwiania spraw podatkowych, - zasada rozstrzygania spraw na korzyść podatnika w razie wątpliwości interpretacyjnych (in dubio pro tributario) - zasada niepogarszania sytuacji podatnika w postępowaniu odwoławczym.  Poprawieniu relacji pomiędzy podatnikiem a organami podatkowymi mogłoby posłużyć wprowadzenie instytucji promującej rzetelnych podatników np. Karta Rzetelnego Podatnika. Rozwiązanie to dawałoby możliwość korzystania przez podatników z różnego rodzaju ustalonych prawem, ułatwień i udogodnień w procesie wypełniania obowiązków podatkowych lub korzystania z uprawnień podatkowych, w zamian za stały wgląd organów do ksiąg podatkowych i dowodów księgowych prowadzonych przez podatnika w formie elektronicznej. Przedmiotowe rozwiązanie dawałoby z jednej strony organom podatkowym korzyści z punktu widzenia ekonomiki prowadzonych postępowań kontrolnych, poprzez stały „wgląd” i możliwość weryfikacji rozliczeń podatnika, natomiast z drugiej - dla podatnika swobodę prowadzenia bieżącej działalności, niezakłóconej czynnościami kontrolnymi.  Szczególnie ważne dla naszych interesariuszy było: zaproponowanie wprowadzenia zasady zaufania do podatnika i związanej z nią instytucji rzetelnego podatnika, zasady rozstrzygania na korzyść podatnika w razie wątpliwości interpretacyjnych (in dubio pro tributario), zmiany w zakresie interpretacji ogólnych i indywidualnych przepisów prawa podatkowego.  Rekomendowaliśmy powołanie Komisji do Spraw Reformy Prawa Podatkowego z możliwie szeroką reprezentacją ekspercką zarówno ze strony administracji państwowej, jak i partnerów społecznych oraz świata nauki, funkcjonującą niezależnie od samego Ministerstwa Finansów, lecz z jego istotnym udziałem.  W ubiegłym miesiącu Minister Finansów przesłał do Zespołu Programowania Prac Rządu wniosek o przyjęcie projektu rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie utworzenia, organizacji i trybu działania Komisji Kodyfikacyjnej Ogólnego Prawa Podatkowego.  Przygotowane rekomendacje mogą posłużyć jako materiał wstępny do prac Komisji.