Święty Boże, święty mocny!

W opisywanych raportach przytaczano szczegóły spotkań, daty, oraz dane rozmówców – w tym, żyjących wciąż agentów polskich i amerykańskich. Można się jedynie domyślać, jak wdzięczni za tę lekcję demokracji i jawności są Amerykanie. Swej wdzięczności ambasada Amerykańska nie okazuje poprzestając komunikacie: „Nie komentujemy spraw związanych z wywiadem”. Łatwo zrozumieć tę powściągliwość, bo powiedzmy to wprost: Amerykę dogoniliśmy i przegoniliśmy pod względem standardów demokracji obowiązujących w cywilizowanych krajach. Przekonuje mnie o tym komentarz do całej sprawy Władysława Bułhaka z Biura Badań Historycznych IPN: "Minęło 30 lat. W standardowym ujęciu archiwum to moment, kiedy się akta otwiera. Po to, by wiedza dotarła do społeczeństwa. Tak działają cywilizowane kraje"

Panie Bułhak! Spieszę poinformować, że nie tak działają kraje cywilizowane. A już zupełnie nie tak działają w sprawach związanych z wywiadem. By to Panu uzmysłowić, opowiem pewną arcy pouczającą historyjkę. Otóż od dawna polscy historycy podejrzewali, że poległy za ojczyznę Romuald Traugutt mógł być w istocie angielskim agentem. Heroiczna śmierć przydała postaci Traugutta aury męczeńskiej – Piłsudski miał ponoć osobiście zabiegać o jego beatyfikację. Traugutt wprost idealnie nadawał się na polskiego bohatera i świętego, bo był dowódcą właściwie z przypadku; swą walkę zakończył klęską; a skończył ponosząc śmierć z rąk wroga. Wszystko brzmiało wprost doskonale i pięknie, a jednak... historycy podejrzewali, że Traugutt był angielskim agentem. Trudno to było zweryfikować za czasów komuny, bo państwo robotników i chłopów nie współpracowało z wywiadem Jej Królewskiej Mości.

Ale przełom nastał w latach 90., bo nie dość, że zachód wspierał nasze polityczne i gospodarcze przemiany, to zaczęliśmy współpracować z ich służbami wywiadowczymi. Historycy chcieli wykorzystać dobrą koniunkturę i dowiedzieć się czegoś u Brytyjczyków. Profesor Samsonowicz miał sprawić, że „sprawę Traugutta” poruszono nawet podczas wizyty Wałęsy składanej królowej angielskiej. Jak pamiętamy, Wałęsę w pałacu Buckingham potraktowano z całą galanterią, a sama królowa uśmiechała się do Wałęsy ciepło. W sprawie Traugutta udzielono jednak odpowiedzi raczej powściągliwej, bo poinformowano, że wywiad brytyjski informacji na temat swoich współpracownikach nie ujawnia nigdy.

Kiedy 5 sierpnia 1864 roku Romuald Traugutt wstępował na stopnie szubienicy, tłum śpiewał „Święty Boże, święty mocny”, by w ten sposób zagłuszyć rosyjską orkiestrę grającą „Na stopkach Mandżurii”. To doprawdy fascynujące, jak wiele rzeczy trwa niewzruszenie: minęło przeszło 150 lat, a nadal aktualnym komentarzem do tego, co dzieje się nad Wisłą jest śpiew „Święty Boże, święty mocny”; nadal Rosjanie mogą - obserwując naszą nieudolność - grać dla uciechy walce; nadal Brytyjczycy nie ujawniają informacji o agentach swojego wywiadu.