Ustaw naTemat jako preferowane medium w Google
REKLAMA

"Czy krajowe MSP posiadają potencjał do konkurowania w globalnej gospodarce?”

Jednym z kluczowych dokumentów, który tworzy system na rzecz wzmacniania konkurencyjności polskich przedsiębiorstw jest Program Rozwoju Przedsiębiorstw do 2020 r. (PRP). Program jest dokumentem określającym działania ukierunkowane na powstawanie i rozwój innowacyjnych przedsiębiorstw zapewniających trwałe miejsca pracy.

Program obejmie zarówno usuwanie barier i tworzenie przyjaznego otoczenia dla przedsiębiorstw, jak i aktywne działania na rzecz wzrostu ich innowacyjności i konkurencyjności w skali międzynarodowej. W centrum uwagi PRP znajdą się małe i średnie przedsiębiorstwa.

I. Program Rozwoju Przedsiębiorstw do 2020 r. (PRP)

Dotychczasowe doświadczenia pokazują, iż polskim MSP bardzo trudno jest sprostać warunkom konkurencji międzynarodowej. W tym zakresie Ministerstwo Gospodarki zauważa potrzebę zapewnienia odpowiedniego wsparcia pozwalającego z jednej strony budować kompetencje i potencjał do konkurowania w skali globalnej, a z drugiej strony rozpocząć realizację konkretnych projektów inwestycyjnych na rynkach zagranicznych.

W Programie Rozwoju Przedsiębiorstw do 2020 r. wskazano kluczowe potrzeby związane ze wzmacnianiem potencjału konkurencyjnego polskich przedsiębiorstw na rynkach zagranicznych, tj.: • wparcie przedsiębiorców w formule branżowych programów promocji, w ramach których kilka/kilkanaście sektorów polskiej gospodarki wyselekcjonowanych na podstawie ich potencjału eksportowego, promowanych jest na wybranych rynkach docelowych; • wsparcie działalności eksportowej przedsiębiorców w formule programów promocji ogólnej na wybranych rynkach perspektywicznych;, • promocja sektorów polskiej gospodarki objętych programami promocji branżowych oraz ogólnych na rynkach UE i perspektywicznych, w celu wzmocnienia efektu promocyjnego wsparcia działalności przedsiębiorców na tych rynkach.

II. Internacjonalizacja MSP

Ważnym elementem procesu poprawy konkurencyjności sektora MSP jest wspieranie internacjonalizacji (umiędzynaradawiania) polskich przedsiębiorstw. W tym obszarze Program Rozwoju Przedsiębiorstw przewiduje następujące instrumenty:  Nowy paszport do eksportu - wsparcie finansowe dla firm z sektora MŚP zainteresowanych wyjściem na rynki zagraniczne. Działanie ma skupiać się przede wszystkim na fazie wdrożenia strategii eksportowej;

 Wiza na eksport - celem instrumentu jest ograniczenie ryzyka w eksporcie do państw pozaunijnych oraz zwiększenie wiedzy przedsiębiorców zainteresowanych eksportem nt. potencjalnych kontrahentów w państwach poza UE;

 Wsparcie innowacyjnych start’upów na drodze po międzynarodowy sukces - proponowane działanie składać się będzie z dwóch modułów – po pierwsze niezbędne jest zapewnienie wsparcia inkubatorom oraz parkom technologicznym poprzez wyszkolenie oraz wyspecjalizowanie pracowników IOB w zakresie wsparcia procesów internacjonalizacji. Kolejna faza obejmować będzie świadczenie usług doradczych w zakresie internacjonalizacji MSP będącymi rezydentami parków i inkubatorów;

 Od pomysłu do eksportu - celem instrumentu jest wzmocnienie zdolności do konkurowania na rynkach zagranicznych przedsiębiorców z sektora MŚP o wyróżniającym się, innowacyjnym produkcie. Projekt obejmuje usługi doradcze oraz wsparcie finansowe dla przedsiębiorców mających w swoim portfolio projekty produktów, które mogą stać się specjalnościami eksportowymi.

„Jak budować kulturę współpracy aby zwiększyć konkurencyjność przedsiębiorstw?”

Budowa kultury współpracy polskich przedsiębiorstw może w znacznym stopniu zwiększyć konkurencyjność naszej Gospodarki (informacja dodatkowa w końcowej części materiału). Współpracę tę należy rozumieć jako współpracę samych przedsiębiorstw, ale także współpracę z podmiotami naukowymi, instytucjami otoczenia biznesu, organizacjami pozarządowymi oraz administracją na szczeblu lokalnym i rządowym. Przykładem takiej współpracy mogą być skupiska klastrowe. Formacje klastrowe są bardzo ciekawą formą współpracy przedsiębiorstw, instytucji otoczenia biznesu, podmiotów naukowych, w tym wyższych uczelni i administracji.

Zdajemy sobie sprawę z faktu, iż rozwój klastrów może przyczyniać się do szybszego wzrostu gospodarczego, podniesienia produktywności, zwiększonych zysków, napływu inwestycji bezpośrednich, podwyższania eksportu, kreowania nowych miejsc pracy, dzięki dynamicznemu wzrostowi liczby przedsiębiorstw.

Należy zwrócić uwagę na fakt, iż szczególną rolę w klastrach odgrywają małe i średnie przedsiębiorstwa, stanowiące poważną część polskiego PKB, a które dzięki współpracy w ramach skupisk klastrowych znacznie obniżają koszty bieżącego funkcjonowania firmy.

Jak wskazują wyniki badań porównujących poziom wdrażania innowacji przez klastry oraz podmioty nie znajdujące się w strukturach klastrowych, wskazujące 4-krotnie wyższy poziom wdrażania innowacji na korzyść struktur klastrowych.

Jak zauważamy w dzisiejszych warunkach makroekonomicznych konkurencyjność gospodarki powstaje w oparciu o badania, rozwój i innowacje (B+R+I). Coraz większego znaczenia nabiera działalność na rzecz promocji rozwoju przedsiębiorstw wdrażających rozwiązania innowacyjne.

Ministerstwo Gospodarki podejmuje już liczne działania na rzecz wspierania takich przedsiębiorstw, ze szczególnym uwzględnieniem tych, które skupione są w klastrach, określanych mianem katalizatora procesów innowacyjnych w gospodarce.

Jesteśmy świadomi, że kształtowanie i rozwój klastrów w Polsce wymaga wdrożenia instrumentów wspierających i zachęcających do tworzenia tego rodzaju skupisk. Koncepcja rozwoju gospodarczego opartego o klastry wpisuje się w sposób szczególny w opracowaną w Ministerstwie Gospodarki przyjętą przez rząd Strategię Innowacyjności i Efektywności Gospodarki (SIEG) oraz opracowywany w Ministerstwie Program Rozwoju Przedsiębiorstw, który stanowić będzie element wykonawczy wspomnianej Strategii. Zgodnie z założeniami tego programu działania wspierające poprawę innowacyjności przedsiębiorstw, a tym samym rozwój klastrów podejmowane będą na dwóch poziomach” regionalnym i centralnym w oparciu o listę tzw. krajowych i regionalnych klastrów kluczowych.

Koncepcja klastrów kluczowych jest ściśle powiązana z wyborem rekomendowanej przez Komisję Europejską „inteligentnej specjalizacji”, która po zidentyfikowaniu przez poszczególne regiony stanowić będzie również element strategii rozwoju regionów.

Propozycje działań wspierających rozwój klastrów wpisanych do „Programu Rozwoju Przedsiębiorstw” obejmować będą m.in. wzmocnienie instytucji otoczenia biznesu, zacieśnianie współpracy przedsiębiorstw z uczelniami i szkołami wyższymi, wsparcie na rynkach globalnych (promocja i instrumenty finansowe) oraz instrumenty zwrotne na zakup nowoczesnych technologii.

Założenie wspierania klastrów w ramach Strategii, a w konsekwencji również PRP (Programu Rozwoju Przedsiębiorstw) ma charakter horyzontalny i będzie uzależnione od prowadzonej działalności innowacyjnej.

Większość udzielanej dotąd pomocy finansowej, służącej wspieraniu klastrów oraz instytucji otoczenia biznesu, miała charakter bezzwrotnych dotacji, bez względu na poziom ryzyka przedsięwzięcia. W nowym programie Ministerstwo Gospodarki skłania się do wdrażania szerszego wachlarza instrumentów zwrotnych, przeznaczanych np. na zakup maszyn i urządzeń.

Pewną część wdrażanych instrumentów stanowić będą również bezzwrotne formy grantowe przeznaczone na realizację projektów charakteryzujących się większą dozą ryzyka inwestycyjnego – np. na rzecz wdrożenia nowoczesnych i stosunkowo drogich technologii. Innymi planowanymi instrumentami wsparcia będą: ulgi podatkowe na badania, rozwój i innowacje (B+R+I), fundusze kapitału podwyższonego ryzyka, wsparcie praw własności intelektualnej, bon edukacyjny dla przedsiębiorcy oraz wsparcie przedsiębiorstw na globalnych rynkach (promocja + instrumenty finansowe).

pkt. 2: „Jakie reformy są potrzebne dla wzmocnienia konkurencyjności mikro, małych i średnich przedsiębiorstw”.

1. W opinii Ministerstwa Gospodarki kluczowe dla rozwoju konkurencyjności polskich przedsiębiorstw, w szczególności MŚP jest podejmowanie działań na rzecz wprowadzenia przyjaznego otoczenia prawnego funkcjonowania przedsiębiorstw. W tym celu kluczowe jest, zdaniem Ministerstwa Gospodarki, podejmowanie działań zmierzających do uproszczenia prawa gospodarczego i redukcji kosztów regulacyjnych, przeciwdziałania upadłościom i tworzeniu polityki nowej szansy. Za istotne należy również uznać finansowe, fiskalne i organizacyjne wspieranie innowacyjności przedsiębiorstw, pozwalające budować gospodarkę opartą na wiedzy. Wskazane działania prowadzą do rozwoju polskich przedsiębiorstw, które będą w stanie samodzielnie funkcjonować w globalnej gospodarce.

2. W celu poprawy otoczenia prawnego funkcjonowania polskich przedsiębiorstw Ministerstwo Gospodarki planuje kontynuację dotychczasowych działań deregulacyjnych (I - III ustawy deregulacyjne i kolejny projekt - IV ustawa deregulacyjna), ułatwiających wykonywanie działalności gospodarczej i upraszczających procedury administracyjne.

3. W 2011 oraz w 2012 roku Minister Gospodarki prowadził prace legislacyjne dotyczące działań deregulacyjnych, które w sposób znaczący przyczyniły się do poprawy warunków podejmowania i wykonywania działalności gospodarczej oraz ograniczania barier administracyjnych:

● ustawa z dnia 23 marca 2011 r. o ograniczaniu barier administracyjnych dla obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 106, poz. 622) - tzw. I ustawa deregulacyjna, której przepisy weszły w życie 1 lipca 2011 r. wprowadziła:

 prawo składania oświadczeń w miejsce dotychczasowego obowiązku dostarczania zaświadczeń. Zlikwidowano 217 zaświadczeń w 72 ustawach. Zastąpiono oświadczeniami m.in. zaświadczenia o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej; zaświadczenie o wpisie do rejestru przedsiębiorców w KRS; zaświadczenie o nadaniu numeru NIP i REGON; zaświadczenie o dochodach, nie zaleganiu z płatnościami wobec organów podatkowych oraz ZUS,

 możliwość przekształcania przedsiębiorców – osób fizycznych w spółki,

 obniżono koszty sądowe w sprawach cywilnych (koszty sądowe wpisu spółki do rejestru przedsiębiorców obniżono z 1000 zł do 500 zł, natomiast koszty związane z dokonaniem zmiany we wpisie z 400 zł do 250 zł.).

● ustawa z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378) - tzw. II ustawę de regulacyjną, która wprowadziła m.in. następujące zmiany:

 likwidację Monitora Polskiego B i w konsekwencji zwolnienie przedsiębiorców z kosztownego obowiązku publikacji sprawozdania finansowego w tym dzienniku (dotychczasowy koszt to ok. 750 zł za stronę),

 skrócenie z 10 do 5 lat okresu przedawnienia należności z tytułu składek do ZUS i KRUS,

 zmniejszenie częstotliwości przekazywania przez płatnika ubezpieczonemu informacji o zapłaconych składkach do ZUS i NFZ z imiennych raportów miesięcznych,

 zobowiązała Ministra Finansów do wydawania ogólnych interpretacji podatkowych na wniosek podatników,  wydłużenie terminu na wykorzystanie zaległego urlopu do 30 września następnego roku oraz terminu na składanie deklaracji na podatek od nieruchomości z 15 stycznia do 31 stycznia danego roku,

 zlikwidowała obowiązek uzyskiwania opinii rzeczoznawcy w kwestii spełniania przepisów BHP przez projekty budowlane.

● ustawa z dnia 16 listopada 2012 r. o redukcji niektórych obciążeń administracyjnych w gospodarce (Dz. U. poz. 1342) jest trzecim aktem prawnym o generalnym charakterze deregulacyjnym przygotowanym przez Ministra Gospodarki w ostatnich dwóch latach. Ustawa wprowadziła następujące zmiany:

 zniosła obowiązek zapłaty podatku VAT przez małego podatnika (w rozliczeniach kasowych), gdy kontrahent będący czynnym podatnikiem VAT nie zapłaci za dostarczony towar lub usługę,

 w celu zwiększenia dyscypliny płatniczej w obrocie gospodarczym ustawa ograniczała możliwość zaliczania do kosztów uzyskania przychodu wydatków, których dłużnik faktycznie nie poniósł (obowiązkowa korekta kosztów uzyskania przychodu w przypadku niezapłacenia zobowiązań). Jednocześnie nowe prawo nie zwiększa obowiązków, ani nie zmniejsza uprawnień dla przedsiębiorców terminowo regulujących swoje zobowiązania,

 zmiany w korzystaniu z tzw. ulgi na złe długi – podatnik, który rozliczył podatek VAT od należności, której faktycznie nie otrzymał będzie mógł dokonać korekty podatku należnego po upływie 150 dni od terminu płatności (obecnie jest to 180 dni). Wskutek znacznego odformalizowania procedury, podatnik będzie miał możliwość automatycznego skorzystania z tej instytucji,

 skrócenie minimalnego czasu trwania umowy leasingu nieruchomości z 10 do 5 lat, umożliwiono objęcie leasingiem umowy prawa wieczystego użytkowania gruntów oraz zmianę stron umowy w trakcie trwania podstawowego okresu umowy. Przewidziano też ustalanie wartości przedmiotu ponownego leasingu według wartości rynkowej,

 umożliwienie sukcesji podatkowej praw związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą w sytuacji przekształcenia jednoosobowego przedsiębiorcy w spółkę,

 przewiduje ułatwienia w zakresie podatku akcyzowego,

 ogranicza obowiązki informacyjne nakładane na przedsiębiorców,

 nowe uregulowanie przewidujące niezaliczanie, w określonych sytuacjach, zobowiązań z tytułu projektów partnerstwa publiczno-prywatnego do długu publicznego i deficytu sektora finansów publicznych, co zwiększy pewność prawną projektów realizowanych w takiej formule i przyczyni się do jej szerszego wykorzystania przez samorządy,

 rozwiązania zwiększające transparentność działania instytucji państwowych - m.in. publikowanie przez ZUS, NFZ i KRUS wydanych interpretacji oraz wskazanie zakresu przedmiotowego interpretacji indywidualnych.  zniesienie możliwości dokonywania wymiaru uzupełniającego przy zwrocie sprawy organowi pierwszej instancji w toku postępowania odwoławczego dotyczącego prawa podatkowego. Oznacza to, że w przypadku skorzystania przez podatnika z przysługujących mu środków odwoławczych, jego sytuacja prawna nie ulegnie pogorszeniu.

4. Obecnie Ministerstwo Gospodarki pracuje nad kolejnym projektem o charakterze deregulacyjnym - założeniami projektu ustawy o ułatwieniu warunków wykonywania działalności gospodarczej, tzw. IV ustawą deregulacyjną.

Celem projektu założeń jest przede wszystkim likwidacja lub obniżenie niektórych barier w prowadzeniu przedsiębiorstwa. Zmiany koncentrują się na uproszczeniu, ograniczeniu obciążeń administracyjnych oraz budowaniu wzajemnego zaufania przedsiębiorców i instytucji państwowych.

Zmiany kierowane są głównie do małych i średnich przedsiębiorstw. Projekt ustawy przewiduje:

 zwiększenie konkurencyjności polskich portów i terminali przeładunkowych poprzez m. in. skrócenie czasu kontroli granicznych i koordynowania ich przez administrację celną oraz ułatwienia w wystawianiu niepreferencyjnych świadectw pochodzenia towarów,

 zawiera ponad 30 propozycji mających na celu ograniczenie obowiązków informacyjnych nałożonych na przedsiębiorców. Ich przyjęcie przełoży się na oszczędności po stronie przedsiębiorców, szacowane w tym zakresie na około 274 mln złotych. Oznacza to potencjalne uwolnienie ponad 8 milionów godzin pracy przeznaczanych obecnie na niepotrzebne czynności.

Projektowana regulacja znajduje się na etapie stałego Komitetu Rady Ministrów.

5. Usprawnieniu systemu prawa ma służyć propozycja wprowadzenia do systemu prawnego zasady, zgodnie z którą tylko dwa razy w roku kalendarzowym mogą wchodzić w życie przepisy mające wpływ na podejmowanie i wykonywanie działalności gospodarczej (np. 1 stycznia i 1 czerwca lub ew. 1 lipca) z przynajmniej miesięcznym vacatio legis. Celem propozycji jest:

• poprawa funkcjonowania przedsiębiorstw, w szczególności mikro, małych i średnich, poprzez:  skuteczne i racjonalne planowanie działalności,  skrócenie czasu poświęconego na analizę i dostosowanie się do nowych przepisów,  obniżenie kosztów wykonywania działalności gospodarczej; • zwiększenie stabilności systemu prawa oraz świadomości prawnej i w konsekwencji zwiększenie zaufania obywateli i przedsiębiorców do państwa.

Proponowane wyjątki od zasady „dwóch terminów”:  nadrzędny interes publiczny (zdrowie i bezpieczeństwo publiczne, klęski żywiołowe),  koszty (dla przedsiębiorców lub budżetu państwa) opóźnienia/przyspieszenia wejścia w życie aktu prawnego przekraczają korzyści,  usuwanie ewidentnych luk prawnych,  prawo UE w sytuacji, gdy zagrożony jest termin implementacji dyrektyw,  następstwo wyroków Trybunału Konstytucyjnego.

Przedsiębiorcy postrzegają częste zmiany w przepisach jako obciążające. W ankiecie przeprowadzonej przez Ministerstwo Gospodarki 86% badanych przedsiębiorców opowiedziało się za wprowadzaniem zmian w prawie 1 - 2 razy w roku. Dzięki wprowadzeniu zasady „dwóch terminów” przedsiębiorcy mogą oszczędzić do 3 godzin miesięcznie, co pozwoliłoby uzyskać oszczędność w wysokości do 1,3 mld zł rocznie w skali wszystkich przedsiębiorstw.

Zasadę „dwóch terminów” wejścia w życie przepisów dla biznesu realizuje obecnie Wielka Brytania, Francja, Holandia i Litwa. Ministerstwo Gospodarki rozpoczyna szeroką dyskusję publiczną nad możliwością wprowadzenia tej zasady w Polsce. Projekt znajduje się na etapie uzgodnień międzyresortowych i konsultacji społecznych.

6. W opinii ministerstwa gospodarki do istotnych działań w zakresie poprawy funkcjonowania otoczenia prawnego funkcjonowania przedsiębiorstw są rozwiązania mające na celu elektronizację procedur administracyjnych i wprowadzenie w jak najszerszym zakresie kontaktu z administracją za pomocą poczty elektronicznej. W Ministerstwie procedowany jest także projekt założeń projektu ustawy o standaryzacji niektórych wzorów pism w procedurach administracyjnych.

Standaryzacja wzorów pism w procedurach administracyjnych umożliwi:

 przeprowadzenie procesu elektronizacji tych procedur.

 pozytywnie wpłynie też na szybkość postępowań i efektywność procedur administracyjnych oraz zmniejszy obciążenia administracyjne obywateli i przedsiębiorców.  uprości procedury administracyjne oraz ułatwi też przedsiębiorcy uzyskanie rozstrzygnięcia administracyjnego.  dzięki przyspieszeniu procedury zaoszczędzony zostanie czas przedsiębiorców. Skróceniu ulegnie czas rozpatrywania wniosków przez organy właściwe w danej sprawie, ponieważ precyzyjne wskazanie we wniosku wymaganych danych oraz koniecznych do przedstawienia dokumentów, ograniczy liczbę wezwań do uzupełnienia braków, a w konsekwencji – liczbę wniosków pozostawionych bez rozpatrzenia.

Udostępnione zostaną 71 projekty wzorów pism do procedur administracyjnych zawarte w 22 ustawach.

Rozwiązania zaproponowane w projekcie pozwolą na wskazanie, który z organów centralnych jest zobowiązany do publikacji wzorów w centralnym repozytorium wzorów dokumentów elektronicznych (CRWD), umieszczonym na ePUAP.

Przewiduje się publikację tych wzorów także w Biuletynie Informacji Publicznej właściwego organu centralnego oraz na stronie internetowej pojedynczego punktu kontaktowego.

Projekt założeń został przyjęty przez Radę Ministrów w dniu 12 marca 2013 r.

7. W zakresie polityki drugiej szansy przedstawiciele Ministerstwa Gospodarki uczestniczyli w pracach powołanego przez Ministra Sprawiedliwości Zespołu ds. nowelizacji Prawa upadłościowego i naprawczego, którego zadaniem było opracowanie rekomendacji zmian obowiązującej ustawy.

Rezultatem prac Zespołu jest wypracowanie rekomendacji zmian Prawa upadłościowego i naprawczego, dzięki którym można będzie szerzej wykorzystać postępowanie naprawcze.

W celu uproszczenia i przyspieszenia postępowania upadłościowego i naprawczego Ministerstwo Gospodarki postuluje wprowadzenie jednolitych formularzy oraz elektronicznego obiegu dokumentów. Eliminacja wszelkich załączników, które nie są niezbędne dla podjęcia decyzji o samym wszczęciu właściwej procedury, powinny zwiększyć atrakcyjność procedur dla przedsiębiorców.

Ministerstwo Gospodarki za szczególnie pożądaną zmianę uznaje rozbudowanie katalogu możliwych postępowań restrukturyzacyjnych, które różniłyby się zakresem ingerencji podmiotów zewnętrznych, a także stopniem ochrony przed wierzycielami.

8. Ministerstwo Gospodarki podjęło działania na rzecz zwalczania opóźnień w płatnościach w transakcjach handlowych. W dniu 8 marca 2013 r. została uchwalona przez Sejm, przygotowana przez Ministra Gospodarki, ustawa o terminach zapłaty w transakcjach handlowych, która jest jednym ze sposobów ograniczania zatorów płatniczych. Ustawa ta realizuje również obowiązek wdrożenia do polskiego systemu prawnego dyrektywy 2011/7 z dnia 16 lutego 2011 r. w sprawie zwalczania opóźnień w płatnościach w transakcjach handlowych.

3. Jak budować kulturę współpracy aby zwiększyć konkurencyjność przedsiębiorstw?

Warunki, w których funkcjonuje świat biznesu podlegają ustawicznym zmianom. Globalizacja, postęp technologiczny, piętrzenie się problemów ekologicznych, społecznych i kulturowych, ściślejsze powiązanie oraz transparentność kształtują nowe, wymagające otoczenie.

Przedsiębiorstwa, które chcą być konkurencyjne, muszą zaadaptować się do tych zmian i modyfikować swoje „zachowania”. Muszą mieć zdolność do szybkiego i stałego uczenia się. Powinny również podjąć działania związane ze zmniejszaniem dysonansu pomiędzy „mądrością ekonomiczną” (generowaniem zysków) a „mądrością etyczną” . Obecnie obie te „mądrości” mogą iść ze sobą w parze, umożliwiając i zachęcając firmy do „godziwego zysku z godziwej działalności”. Tu skuteczna okazuje się koncepcja nazwana społeczną odpowiedzialnością biznesu (Corporate Social Responsibility – CSR).

W świecie biznesu uznaje się, że dzięki odpowiedzialnemu stosunkowi do społeczeństwa i środowiska firma staje się bardziej konkurencyjna i elastyczna oraz dzięki postawie odpowiedzialności społecznej ma szansę przyciągnąć i utrzymać większe grono klientów i najlepszych pracowników. Koncepcja CSR to zatem nowa rola organizacji w społeczeństwie, nowa wizja partnerstwa. CSR to również podejście do prowadzenia biznesu, którego podstawą jest systematyczne zarządzanie wartościami niematerialnymi, mającymi wpływ na jego funkcjonowanie.

Jedna z najczęściej przywoływanych definicji Światowej Rady Biznesu ds. Zrównoważonego Rozwoju stwierdza, że CSR to ciągłe zobowiązanie biznesu do zachowań etycznych oraz do działań na rzecz rozwoju ekonomicznego, przy jednoczesnej trosce o poprawę jakości życia pracowników i ich rodzin, społeczności lokalnej oraz całego społeczeństwa.

W innej definicji CSR rozumiane jest jako zarządzanie i odpowiedź na kwestie społeczne, środowiskowe, ekonomiczne i etyczne oraz (w stopniu w jakim biznes może na nie reagować) na oczekiwania swoich interesariuszy w tych kwestiach. Odgrywają oni istotną rolę we współczesnych teoriach zarządzania. Zarządzanie interesariuszami ma wpływ na kształtowanie skuteczności i efektywności działań podejmowanych przez przedsiębiorstwo, a trafne i umiejętne odpowiadanie na ich oczekiwania odgrywa istotną rolę w kształtowaniu zrownoważonego rozwoju tych firm.

Istotnym źródłem budowy wartości przedsiębiorstw odpowiedzialnych społecznie jest takie zarządzanie zapewniające wzrost wartości firmy, którego podstawę stanowi wartość jej interesariuszy. Interesariuszy możemy podzielić na wewnętrznych i zewnętrznych.

Utrzymywanie pozytywnych relacji z wszystkimi interesariuszami jest koniecznym warunkiem na drodze do zrównoważonego rozwoju. Każdy z nich jest ważny i każdy ma swoje oczekiwania wobec firmy. Wiele inicjatyw związanych ze społeczną dpowiedzialnością biznesu kierowanych jest do pracownikow jako istotnych interesariuszy, z którymi przedsiębiorstwo powinno się liczyć, których informuje się i zachęca do działań prospołecznych. Koncepcja odpowiedzialności społecznej stawia zatem pracowników w centrum zainteresowania firmy. Na poziomie przedsiębiorstwa dotyczy to głownie kwestii związanych z rozwojem i inwestycją w rozwój kapitału ludzkiego oraz zdrowia i bezpieczeństwa pracowników. Zwraca się uwagę na działania innowacyjne w zakresie ciągłego rozwoju, elastyczności zatrudnienia i perspektyw kariery w firmie.

Wartość i unikatowość kapitału ludzkiego jest bezcenna, a jego rozwój przynosi wymierne korzyści finansowe dla organizacji. Natomiast rola zarządzania kapitałem ludzkim polega na dążeniu do ustawicznego zwiększania udziału czynników niematerialnych (wiedza, umiejętności, zdolności, postawy) w wytwarzanych wyrobach oraz całkowitej wartości rynkowej organizacji. Winno o tym pamiętać przede wszystkim najwyższe kierownictwo, stosując nowe podejście do zatrudnionego kapitału ludzkiego, zapewniając mu ustawiczny rozwój oraz kształtując z nim właściwe, harmonijne stosunki partnerskie. Jest to możliwe, gdy pracodawcy:  stosują metody zarządzania prowadzące do zwiększania zaangażowania pracowników, oparte na zasadzie, że pracownicy są cenionymi członkami organizacji oraz pomagające w tworzeniu atmosfery współpracy i zaufania;  umożliwiają pracownikom wypowiadanie się, a tym samym wywieranie wpływu na podejmowane decyzje;  zdają sobie sprawę, że pracownicy, którymi zarządzają, stanowią grupę zróżnicowaną pod względem indywidualnych i grupowych potrzeb, stylu pracy i aspiracji;  podejmują różnorodne działania, aby zapewnić wszystkim równe szanse i zagwarantować etyczne podejście do zarządzania pracownikami, opartego na trosce o ludzi, sprawiedliwego i przejrzystego;  znają, że organizacja odpowiada za zapewnienie równowagi między pracą a życiem osobistym.

Dla ludzi nie ma nic bardziej przekonywującego niż konsekwencja w działaniu osoby propagującej wysokie standardy etyczne i nic bardziej zniechęcającego niż jej brak. Przy braku motywacji, zaangażowania i chęci kierownictwa, pozostali pracownicy nie podejmą żadnego wyzwania, w tym tego, związanego z prowadzeniem odpowiedzialnego biznesu.

Społeczna odpowiedzialność biznesu wymaga od organizacji przystosowania się również do zmiany kultury firmy, kultury opartej na idei CSR. Kultura organizacji jest medium życia społecznego, umożliwiającym uczestnikom organizacji komunikację i nadającym sens ich działaniom, doświadczeniom, wyborom.

Kultura organizacyjna jest procesem „dzieje się” bardziej niż „jest”, można powiedzieć, że jest zbiorowym działaniem, a raczej zbiorowymi ramami odniesienia dla działania. W tym sensie kultura organizacyjna organizuje doświadczenie i działania. Kultura firmy jest więc zagadnieniem bardzo złożonym, a wszelkie związane z nią konieczne zmiany budzą u pracowników niechęć, niezrozumienie potrzeby tych zmian oraz strach przed nieznanym.

Organizacje, które realizują zadania z obszaru CSR uważają, że najlepszym sposobem na pokonanie strachu, oporu przed zmianą jest udoskonalanie i utrzymywanie na wysokim poziomie komunikacji, motywacji i edukacji.

Powstające w firmach kodeksy etyki powinny być potwierdzeniem przestrzegania przez firmę wysokich standardów etycznych. Ponadto:  dostarczają menedżerom i pracownikom jasnych wskazówek, tak że widzą oni, czego się od nich oczekuje jeśli chodzi o etykę zachowania;  nowym pracownikom daje etyczne wskazówki i poczucie utożsamiania się z organizacją;  poprawia reputację organizacji i budzi społeczne zaufanie do tej organizacji;  jest sygnałem dla dostawców i klientów, którzy od organizacji mogą oczekiwać właściwego postępowania;  wspiera kulturę dążenia do doskonałości, dowodząc zaangażowania organizacji w sprawy etycznego postępowania.

Oprócz stosowania kodeksów etycznych, organizacja w ramach CSR powinna zapewnić również pracownikom odpowiednie kształcenie i szkolenie w tym zakresie. Szkolenia decydują o zapewnieniu odpowiedniej wiedzy i świadomości pracowników. Ich wiedza, a co za tym idzie ich fachowość, stanowi o konkurencyjności firmy. Bezsprzecznym jest zatem fakt, że wiedza pracowników jest obecnie największym kapitałem firmy. Jednak, aby osiągać wysoki zysk z tego kapitału powinien on być stale pomnażany. Dlatego też, wiedza pracowników powinna być cały czas poszerzana poprzez regularne szkolenia z zakresu CSR.

Treść i forma szkoleń wymagają zróżnicowania w dostosowaniu do specyfiki pracy poszczególnych grup pracowników i ich roli w kształtowaniu CSR. Oznacza to konieczność uprzedniej identyfikacji grup pracowników ze względu na rodzaj wpływu na CSR jako całość lub niektóre jego obszary.

CSR nie może być traktowane jako jeszcze jedna zupełnie samodzielna inicjatywa. Powinna być włączona w całą filozofię i strategię działania przedsiębiorstwa, wspomagać dalszy jego rozwój.

Wdrażanie projektów związanych ze społeczną odpowiedzialnością biznesu jest trudnym zadaniem, które często oznacza konieczność przyjęcia dodatkowych obowiązków na wielu stanowiskach pracy, co w pierwszym okresie może wywołać niechęć a nawet sprzeciw. Uprzedzenia te można przełamać drogą właściwej informacji o celach, zasadach i spodziewanych korzyściach, których należy dopatrywać się na wielu płaszczyznach: organizacyjnej, ekonomicznej, technologicznej oraz psychologicznej. Nie wszystkie te korzyści widoczne są od razu, jednak zaobserwowane zmiany pozwalają mieć uzasadnioną nadzieję, że jest to działanie trwałe i postępujące. Korzyści z wdrażania CSR można podzielić na mierzalne, czyli zmiany podstawowych wskaźników przedsiębiorstwa, takich jak na przykład wartość czy zysk ze sprzedaży i korzyści niemierzalne, parametry o charakterze jakościowym, na przykład wzrost lojalności klientów, zadowolenie pracowników.

Wśród korzyści istotnych z punktu widzenia pracowników, którzy w koncepcji CSR zajmują szczególne miejsce można wymienić:  Wzrost satysfakcji i zadowolenia z wykonywanej pracy - nierzadko programy społeczne dają pracownikom firm możliwość sprawdzenia się, angażując ich bezpośrednio w działania (jak w przypadku wolontariatu pracowniczego) lub na przykład w fazie zarządzania projektem i jego wdrażania.

 Wzrost poczucia przydatności, spójności z firmą a dzięki temu większa lojalność i zaangażowanie pracowników, którzy często wiedzą bardzo mało o swoim miejscu pracy, znają jedynie swoje obowiązki, wiedzą czym ogólnie zajmuje się firma i kto jest jej właścicielem. Brak wewnętrznych impulsów aktywizujących pracowników sprawia, że nie interesują się oni tym, co jeszcze firma robi w innych dziedzinach. Społeczne zaangażowanie firmy może to zmienić. Włączając pracowników w realizację celów prospołecznych firmy, udostępniając im rożne narzędzia do realizowania zadań wykraczających poza obowiązki służbowe, sprawiamy, że zmienia się perspektywa z jakiej zatrudnieni patrzą na firmę - staje się ona nie tylko miejscem zarobkowania, ale również miejscem gdzie pracownik może realizować inne cele życiowe.

 Wzrost przychylności pracowników firmy - pracownicy z uznaniem odnoszą się do funkcjonowania firmy widząc, iż część jej aktywności skierowana jest na rozwiązywanie problemów społecznych lub wspieranie społeczności, do których przynależą. Tworzy się pozytywny wizerunek firmy i rośnie do niej zaufanie wśród pracowników. Atrakcyjność firmy na rynku pracy zwiększa się, co pozwala przyciągnąć nowych pracowników i zatrzymać najlepszych.

 Uczestnictwo w procesie podejmowania decyzji, co wpływa na podniesienie jakości i wydajności pracy.

Powyższe korzyści ukazują firmom potrzebę i opłacalność podejmowania działań w zakresie CSR, co pozwoli po czasie uzyskać lepsze wskaźniki utrzymania klientów, powiększać zysk firmy, zapewnić większy wkład pieniężny w rozwijanie zasobów ludzkich, w ochronę środowiska i dobre relacje z wszystkimi interesariuszami. Społeczną odpowiedzialność biznesu należy ujmować jako proces stopniowego doskonalenia, w ramach którego przedsiębiorstwo stara się coraz lepiej zarządzać swoimi relacjami z interesariuszami, Traktując CSR jako proces stopniowego doskonalenia, należy opartą na niej strategię traktować jako inwestycję, a nie wyłącznie jako koszt ponoszony przez przedsiębiorstwo.

W praktyce polskich przedsiębiorstw koncepcja CSR nie jest popularna i nie odgrywa jeszcze znaczącej roli w zarządzaniu firmą. Przyczyn takiego stanu rzeczy należy upatrywać w braku pełnego zrozumienia dla idei zrównoważonego rozwoju i koncepcji CSR jako metody prowadzenia działalności biznesowej.

Niskie zainteresowanie społeczną odpowiedzialnością biznesu może wynikać jeszcze z innych przyczyn. Po pierwsze jest to brak elastyczności w dostosowywaniu się do zmian, strach przed ich wprowadzaniem i kosztami jakie trzeba będzie ponieść. Opór jest tym większy, że nie osiąga się natychmiast wymiernych korzyści finansowych. Kolejny powód to małe zrozumienie potrzeby określania ram przyszłej identyfikacji ryzyka w dziedzinie CSR oraz opracowania strategii angażowania interesariuszy, w tym szczególnie tych wewnętrznych, którzy w hierarchii organizacji czują się potrzebni, odpowiedzialni za swoją pracę, utożsamiają się z firmą, doskonalą ją i decydują o jakości dla klienta.

Podsumowując, można stwierdzić, że dzisiejsza firma sukcesu powinna identyfikować i uwzględniać interesy swoich interesariuszy. Działania w zakresie CSR prowadzą ponadto do wyższego poziomu zaufania, a zaufanie szybko staje się najważniejszą przewagą konkurencyjną w XXI wieku. Firmy, które zwrócą się wcześniej w tym kierunku mogą spodziewać się przyciągnięcia i zatrzymania świetnych ludzi, co znów zwiększa korzyści ze zmian.