Szkoła bez urawniłowki

Rzeczywistość stawia przed polskimi szkołami duże wymagania, którym te w obecnych warunkach nie są w stanie sprostać. Nacisk na indywidualizm, sztywne i sztampowe programy nauczania, odtwórczy sposób uczenia – muszą przejść do przeszłości. Już podstawówki i gimnazja powinny – oprócz przekazywania wiedzy – uczyć także umiejętności. Już na wczesnym etapie edukacji dzieci i młodzież powinni uczyć się, jak pracować w grupie i projektowo. Szkoła powinna wykształcać kreatywność, umiejętności samodzielnego myślenia i rozwiązywania problemów. Niestety obecnie polskie szkoły tego nie robią.

Żeby polskie szkoły mogły sprostać współczesnym wyzwaniom, potrzeba zmian na dwóch poziomach. Po pierwsze, reformy systemu nauczania. Trzeba go zmienić tak, żeby uczniowie częściej pracowali w małych grupach, na zasadach projektowych. Zajęcia z przedsiębiorczości powinni prowadzić nie nauczyciele „z łapanki”, i tylko dlatego, że brakuje im godzin do wyrobienia limitu, tylko praktycy biznesu. Być może warto rozważyć umożliwienie szkołom – na wzór fiński – prowadzenia ograniczonej działalności gospodarczej. W Finlandii uczniowie, pod kierunkiem nauczyciela, tworzą, a potem realizują biznesplany – zarabiając prawdziwe pieniądze, które później szkoła wydaje na ich rozwój, np. wycieczki czy dodatkowe zajęcia.

Druga płaszczyzna to zmiana systemu oceniania i wynagradzania nauczycieli. Dziś w polskich szkołach systemu motywacyjnego dla nauczycieli w praktyce nie ma. Wprowadzona w 1982 Karta Nauczyciela to dokument archaiczny, kompletnie nie przystający do dzisiejszych realiów. Wymaga co najmniej gruntownej nowelizacji, jeśli nie całkowitego zastąpienia zupełnie nowymi regulacjami. Na mocy obecnych zapisów „Karty” wynagrodzenie nauczycieli jest w bardzo małym stopniu powiązane z jakością ich pracy.

W efekcie Ci świetni nauczyciele mają praktycznie tyle samo godzin lekcyjnych i zarabiają tyle samo co ci przeciętni. Taka „urawniłowka” kompletnie nie przystaje do dzisiejszych wymogów. System motywacyjny powinien uwzględniać ocenę nauczyciela przez uczniów i rodziców, a także sukcesy jego podopiecznych. I musi mieć bezpośrednie przełożenie na wynagrodzenie. Nauczyciele powinni otrzymywać wynagrodzenie adekwatne do odpowiedzialności, z jaką wiąże się ich zawód, również po to, żeby w szkołach pracowali najlepsi. Tymczasem dzisiaj finansowanie szkół nie jest efektywne. Samorządy wydają np. 700 mln złotych rocznie na tzw. „urlopy dla poratowania zdrowia”, które dziś, w łącznym wymiarze 3 lat, przysługują nauczycielom od 8 roku pracy. Zamiast na archaiczne przywileje, środki te powinny być wydawane na nagradzanie najlepszych.

Mamy w Polsce sporo naprawdę dobrych nauczycieli. Oni są, o nich się mówi, ich się szuka w każdej szkole. Wiedzę przekazują z pasją, zarażają chęcią dowiedzenia się więcej, motywują do nauki. Uczą więcej, niż tylko to, co w podręcznikach. Zadaniem państwa jest stworzyć taki system i program nauczania, które będą wspierać ich działania, a także motywować do jeszcze lepszej pracy i pozostania przy tablicy, zamiast szukać innego zajęcia. System ten powinien też eliminować tych nauczycieli, którzy nie mają talentów dydaktycznych i chęci samodoskonalenia. Czyli po prostu tych, którzy są słabi i nie nadają się. Niestety obecny system nauczania nie sprzyja realizacji ani jednego, ani drugiego.