Tadżykistan: plaga wczesnych ślubów

Migracje zarobkowe z Azji Środkowej do Rosji stają się przyczyną zwiększonej liczby wczesnych małżeństw i rozwodów w rodzinach imigrantów. To nie jedyna konsekwencja masowych wyjazdów – praktycznie nie ma wątpliwości co do tego, że wyjazdy doprowadzą w najbliższych latach do gwałtownych zmian demograficznych. Wprawdzie obecnie w Tadżykistanie kobiety mają tylko niewielką przewagę liczebną nad mężczyznami (jest ich o 0,6% więcej), to różnica ta powoli, acz nieustannie się zwiększa. W Tadżykistanie – jak i w pozostałych krajach Azji Centralnej, których mieszkańcy muszą wyjeżdżać za granicę w poszukiwaniu pracy, wkrótce po prostu może zabraknąć mężczyzn w wieku 19-35 lat.

Nastoletnie śluby Rodziny dbają, by przed wyjazdem mężczyzna ożenił się. Czekająca w domu kobieta jest doskonałą motywacją, by któregoś dnia zdecydował się wrócić w rodzinne strony. Wzrastająca w tym muzułmańskim kraju liczba rozwodów zdaje się być dowodem na to, że motywacja coraz bardziej traci na aktualności, co jednak nie przeszkadza rodzinom wyjeżdżających mężczyzn szukać w sąsiedztwie odpowiednich kandydatek na żony, a rodzinom dziewcząt – rozpoczynać negocjacje, których przedmiotem są ich kilkunastoletnie nierzadko córki.

Katastrofalny wręcz "niedobór" mężczyzn w wieku dwudziestu kilku lat jest głównym powodem wzrastającej liczby małżeństw zawieranych przez nastoletnie dziewczyny. Mało czego ich rodzice boją się równie mocno, jak tego, że dziewczynki w odpowiednim wieku nie wstąpią w związek małżeński. Trudno im się dziwić – Tadżykistan to biedny kraj, w którym PKB na mieszkańca jest ponad dziesięciokrotnie niższe niż w Polsce i w którym analfabetyzm pozostaje aktualnym problemem. Przestrzeganie praw człowieka w Tadżykistanie to problematyczny temat – opozycja jest tępiona, wolność prasy i słowa to niezrealizowane postulaty, prawa człowieka są notorycznie łamane. Nic więc dziwnego, że na porządku dziennym są śluby z udziałem dzieci, które powinny chodzić do szkoły i mieć jeszcze co najmniej kilka lat na spokojne dorastanie w domu rodzinnym – nikt tak naprawdę nie egzekwuje prawa, które wymaga uzyskania pełnoletności do zawarcia małżeństwa. Gwoli ścisłości dodam, że problem dostrzegalny jest przede wszystkim na położonych w górach wsiach, w których ludzie nadal kultywują tradycyjny sposób życia. W miastach jego skala nie budzi aż takiej trwogi.

W opinii wielu Tadżyków nie ma nic złego w tym, że dziewczyna wydawana jest za mąż w wieku 15-16 lat. Niezgodność z prawem? Dlaczego niby społeczności mają zmieniać sposób funkcjonowania tylko dlatego, że w stolicy ktoś uznał, że dziecko najpierw powinno ukończyć przynajmniej szkołę średnią i dopiero wtedy rozglądać się za mężem?

Nastoletnie dramaty Przed kilkunastoma miesiącami został wydany przez Centrum Badań nad Migracjami raport, którego autorzy wskazują, że praktycznie nie notuje się przypadków pociągnięcia do odpowiedzialności z tytułu przymuszenia nieletniej do zawarcia związku małżeńskiego. Statystyka martwi nie tylko psychologów (w Tadżykistanie działa już kilka centrów pomocy dla dziewczyn, które, porzucone przez mężów, muszą wrócić do domu rodzinnego, co nierzadko jest praktycznie nie możliwe, jeśli wziąć pod uwagę, że rodzice mogą po prostu nie mieć warunków, by przyjąć z powrotem swoją córkę, która w międzyczasie mogła urodzić kilkoro dzieci), ale i lekarzy, którzy alarmują, że aż 80% zgonów przy porodach jest udziałem dziewczyn, które zaszły w ciążę przed 18 rokiem życia.

Każdego roku na świecie zawieranych jest co najmniej 10 milionów związków małżeńskich, w których jeden z małżonków nie jest pełnoletni. W krajach rozwijających się co piąta panna młoda nie ukończyła 18 roku życia, co siódma – 15. Przerażająca statystyka.

Autorzy projektu piszą o przetaczającej się przez Tadżykistan pladze samobójstw wynikających ze zbyt wcześniej zawieranych ślubów – związków, w których brak już nie tylko miłości, ale zwykłego ludzkiego szacunku i przyjaźni.

W małym, górzystym Tadżykistanie nie mieszka nawet 8 milionów mieszkańców. Według oficjalnych statystyk, każdego roku około 600 ludzi popełnia samobójstwo – w większości na swoje życie targają się młode, skonfliktowane z rodziną lub mężem kobiety. W jednym z artykułów dotyczących zjawiska "wczesnych ślubów" znalazłam historię Kuliaby, którą rodzice wydali za mąż w wieku 17 lat. Mieli nadzieję, że nowy małżonek zapewni jej godne życie i pomoże w utrzymaniu jej rodzeństwa, które pozostało w domu rodzinnym. Czy mąż miał zamiar pokładane w nim nadzieje spełnić – trudno powiedzieć, gdyż po tygodniu wyjechał do Rosji w poszukiwaniu pracy. Wrócił po roku i, jak relacjonuje małżonka, był zupełnie innym człowiekiem – śmiał się ze sposobu, w jaki Kuliaba się ubiera, nieustannie chwalił styl zachowania kobiet, które poznał w Rosji, podkreślał, że lubi kobiety wyzwolone. Po jakimś czasie rozwiódł się z Kuliabą, przy czym nie pofatygował się, by powiedzieć jej o tym osobiście. Rozwód przez telefon nie bez przyczyny uważany jest za chorobę, która niszczy społeczeństwa Centralnej Azji – i to w majestacie prawa.

Kuliaba nie mogła wrócić do domu rodzinnego, a w domu męża dłużej przebywać nie mogła – stała się w końcu obcym człowiekiem. Rozważała odebranie sobie życia i kto wie, czy w swej bezsilności nie zdecydowałaby się na ostateczne rozwiązanie. Na szczęście trafiła do jednego z ośrodków, w którym rozwiedzione kobiety mogą zatrzymać się, by przy pomocy psychologa uporządkować swoje życie, a przy okazji nauczyć się zawodu.

To nie jest tak, że wyłącznie kobiety w Tadżykistanie są ofiarami wczesnych ślubów. Również dla mężczyzn może to być sytuacja niepożądana, przed którą bronią się, wyjeżdżając, czasem na wiele lat, do Rosji. Pamiętajmy, że oni także nierzadko zmuszeni są do zawarcia małżeństwa w wieku np. 18 lat i raczej nie mają wpływu na wybór partnerki. Jakkolwiek imigrantom z Azj Centralnej nie żyje się w Rosji łatwo (zarabiają niewiele, nie mogą podejmować samodzielnych decyzji – są uzależnieni pd swoich przełożonych, którzy z reguły trzymają ich paszporty pod kluczem i każą mieszkać w urągających zasadom higieny warunkach), to jednak, z dala od karcących spojrzeń rodziców, mogą żyć po swojemu, a więc także zakochać się. O tym także przeczytamy w raporcie. Autorzy wskazują, że niesłusznie uważa się, że migranci z Azji Centralnej zawierają w Rosji fikcyjne śluby – zdaniem autorów oni zawierają po prostu drugie małżeństwo. Rodziny w Tadżykistanie czy innych republikach mogą latami się o tym fakcie nie dowiedzieć – synowie są bowiem lojalni i w ramach swoich możliwości przesyłają pieniądze, także dla niewidzianej od lat małżonki.

Badania pokazują, że aż 50% tadżyckich imigrantów decyduje się na zawarcie takiego "równoległego" małżeństwa.